Бүгін, қадірлі оқырмандар, сіздермен аутодеструкция тақырыбын талқылауды ұсынамын. Ересектер ретінде біз бұл мәселеден хабардар болуымыз керек, өйткені баланың психологиясы туралы біліміміз бен өз баламызды түсінуіміз оның денсаулығына ғана емес, ең қымбат нәрсеге – өміріне тікелей әсер етеді.
Аутодеструктивті мінез-құлық деген не?
Бұл – өзіне зиян келтіруге бағытталған әрекеттер немесе бейімділіктер. Ол саналы түрде де, бейсаналы түрде де көрінуі мүмкін. Балалар мен жасөспірімдерде аутодеструктивті мінез-құлық әртүрлі формада байқалады: өзіне зақым келтіруден бастап, тамақтанудан немесе ұйқыдан бас тарту, қауіпті мінез-құлық, тұйықталу, өзіне бағытталған агрессия, өзін төмен бағалау және үнемі кінә сезіну.
Мұндай мінез-құлықтың негізгі себептері:
назар мен қолдаудың жетіспеушілігі,
құрдастар немесе ересектер тарапынан қысым,
бастан өткерген психологиялық жарақаттар,
отбасындағы қиындықтар,
жоғары мазасыздық.
Аутодеструктивті мінез-құлық «еркелік» немесе «жаман мінез» емес екенін ерекше атап өткім келеді. Көп жағдайда бұл – баланың ішкі жан ауырсынуымен өз бетінше күресе алмауының көрінісі. Өкінішке қарай, ата-аналар мұны жиі басқаша қабылдайды.
Б. Майлин атындағы ауданның Апанов мектебінде өткен ата-аналар жиналысында дәл осы тақырып қозғалды. Ал педагог-психолог Зюськова Т.В. ата-аналарға қауіп факторлары мен ересектердің ерекше назарын талап ететін белгілер туралы кеңірек түсінуге көмектескен тренинг өткізді.
Қауіп факторларының қатарына мыналар жатады:
бұрын ұнатқан іс-әрекеттерге қызығушылықтың жоғалуы,
мінез-құлық пен көңіл күйдің күрт өзгеруі,
оқу үлгерімінің төмендеуі,
шамадан тыс өзін-өзі сынау, әлеуметтік оқшаулану,
өзінің қажетсіздігі немесе өмірдің мәнсіздігі туралы әңгімелер.
Баланы қолдау, оны айыптамай тыңдай білу, қажет кезде мамандардан көмек сұрауға дайын болу – мұның бәрі баланың психологиялық саулығын сақтауда шешуші рөл атқаратынын түсінесіздер деп ойлаймын.
Үйде баланың өз сезімі мен уайымын ашық айтуына қорықпайтын, сенімге негізделген атмосфера қалыптастыру өте маңызды.
Апанов мектебінде өткен кездесудей іс-шараларда ата-аналарға пайдалы ақпарат пен қажет жағдайда жүгінуге болатын мамандардың байланыстары көрсетілген жадынамалар таратылады. Бұл да өте маңызды қадам!